Nước thải bị đen: nguyên nhân và cách khắc phục

Nước thải bị đen là hiện tượng nước hoặc bùn trong hệ thống xử lý chuyển màu xám đen, đen sẫm, thường kèm mùi trứng thối. Nguyên nhân phổ biến nhất là điều kiện yếm khí: khi thiếu oxy, vi sinh khử sunfat tạo ra sunfua, kết hợp với sắt tạo sunfua sắt màu đen. Ngoài ra, màu đen cũng có thể đến từ chính nguồn nước thải sản xuất như mực in, thuốc nhuộm, bụi than.

Xác định vị trí nước bị đen

Nguyên nhân chi tiết và cách khắc phục

1. Nước thải bị yếm khí trước khi vào hệ thống

Mạng lưới thu gom dài, độ dốc kém, hố ga đọng cặn khiến nước thải bị "thối" trước khi đến trạm. Nước vào có màu xám đen, mùi H₂S.

Khắc phục: nạo vét hố ga, sửa đoạn ống ứ đọng; tăng sục khí bể thu gom, bể điều hòa để oxy hóa sunfua trước khi vào bể sinh học.

2. Bể điều hòa thiếu sục khí

Cặn lắng đáy bể điều hòa phân hủy yếm khí liên tục, làm nước chuyển đen và có mùi.

Khắc phục: kiểm tra máy thổi khí, ống phân phối khí bể điều hòa; vệ sinh, hút cặn đáy bể định kỳ.

3. Bể hiếu khí thiếu oxy

Bùn hoạt tính khỏe có màu nâu vàng đến nâu sô-cô-la. Khi DO thấp kéo dài, bùn chuyển xám rồi đen, mùi hôi, hiệu quả xử lý giảm mạnh.

Khắc phục: đo DO tại nhiều điểm; vệ sinh hoặc thay đĩa phân phối khí bị tắc; tăng lưu lượng khí; kiểm tra tải đầu vào có vượt thiết kế không.

4. Bùn lưu quá lâu ở bể lắng, bể chứa bùn

Bùn đáy bể lắng không được tuần hoàn, xả kịp thời sẽ thối, nổi lên mặt thành mảng đen.

Khắc phục: kiểm tra bơm bùn, thiết bị gạt bùn; tăng tần suất tuần hoàn và xả bùn; sục khí bể chứa bùn.

5. Màu đen từ nguồn sản xuất

Nước thải in ấn, mực in, dệt nhuộm màu đen, bụi than, than hoạt tính vụn có thể làm nước đen dù hệ thống vẫn đủ oxy. Trường hợp này cần xử lý màu bằng keo tụ, hấp phụ hoặc oxy hóa.

Cách phân biệt nhanh màu đen do yếm khí hay do màu sản xuất

• Do yếm khí: có mùi trứng thối; khi sục khí mạnh trong một thời gian, màu nhạt dần do sunfua bị oxy hóa.
• Do màu sản xuất: ít hoặc không có mùi trứng thối; sục khí không làm thay đổi màu đáng kể; màu xuất hiện theo ca sản xuất.

Có thể làm thử nghiệm đơn giản: lấy mẫu vào cốc, sục khí bằng máy sục bể cá trong vài giờ và quan sát.

Phòng ngừa nước thải bị đen

• Duy trì sục khí liên tục ở bể điều hòa, bể hiếu khí, bể chứa bùn.
• Theo dõi DO hằng ngày, lắp cảm biến có cảnh báo cho trạm lớn.
• Vệ sinh mạng lưới thu gom, hố ga theo kế hoạch.
• Xả bùn đúng lịch, không để bùn tồn đọng.
• Kiểm soát nguồn xả có màu từ dây chuyền sản xuất.

Xử lý trong 24 giờ khi bể hiếu khí chuyển đen

1. Giờ đầu: đo DO tại nhiều điểm, kiểm tra máy thổi khí, van, đường ống khí; quan sát mặt bể tìm vùng không có bọt khí.
2. Trong vài giờ tiếp theo: tăng cấp khí tối đa có thể, giảm lưu lượng nước vào bể sinh học nếu bể điều hòa còn dung tích.
3. Cuối ngày đầu: làm SV30, quan sát màu bùn có nhạt dần không; kiểm tra bơm bùn tuần hoàn và bể lắng.
4. Sau 24 giờ: nếu bùn chuyển dần về màu nâu, tăng tải trở lại từ từ; nếu bùn vẫn đen, có mùi, cân nhắc xả bớt bùn hỏng và bổ sung vi sinh.

Ghi lại toàn bộ diễn biến vào nhật ký vận hành để tìm nguyên nhân gốc, tránh tái diễn.

Câu hỏi thường gặp

Bùn vi sinh màu đen có còn dùng được không?

Nếu đen do thiếu oxy trong thời gian ngắn, bùn có thể phục hồi khi được sục khí đầy đủ. Nếu bùn đã thối lâu, vi sinh có lợi chết nhiều, cần xả bỏ một phần và bổ sung vi sinh.

Nước đầu ra hơi xám có vượt chuẩn không?

Màu xám thường đi kèm TSS, COD cao do bùn trôi. Cần kiểm tra kết quả phân tích và khắc phục nguyên nhân ở bể lắng, bể sinh học.

Có nên dùng hóa chất khử màu ngay?

Nếu nguyên nhân là yếm khí, hóa chất khử màu không giải quyết gốc rễ. Cần khôi phục điều kiện hiếu khí trước.

Hỗ trợ khắc phục sự cố

Green World hỗ trợ khảo sát, xác định nguyên nhân và khắc phục sự cố nước thải bị đen, có mùi. Tham khảo sổ tay vận hành hệ thống xử lý nước thải hoặc liên hệ với chúng tôi.

Bài viết mang tính tham khảo cho người vận hành.