Bể hiếu khí nổi bọt trắng: nguyên nhân và cách xử lý

Bể hiếu khí nổi bọt trắng là hiện tượng mặt bể xuất hiện bọt màu trắng, xốp, nhẹ, dễ vỡ, có khi dâng cao tràn khỏi thành bể. Khác với bọt nâu đặc do vi khuẩn dạng sợi, bọt trắng thường liên quan đến lượng vi sinh quá ít so với tải hoặc chất hoạt động bề mặt trong nước thải. Tuy nhiên, bọt trắng xuất hiện đột ngột ở hệ thống đang ổn định có thể là dấu hiệu vi sinh bị sốc độc.

Các nguyên nhân gây bọt trắng trong bể hiếu khí

1. Bùn non, nồng độ vi sinh thấp

Giai đoạn khởi động hoặc sau khi xả bùn quá nhiều, MLSS thấp, tỷ số F/M cao. Vi sinh chưa xử lý kịp các hợp chất tạo bọt, bọt trắng dày xuất hiện. Đây là nguyên nhân phổ biến và thường tự giảm khi bùn phát triển đủ.

2. Chất tẩy rửa, chất hoạt động bề mặt

Nước thải giặt là, khách sạn, chế biến thực phẩm vệ sinh thiết bị bằng xà phòng, nước rửa chén nhiều. Chất hoạt động bề mặt khi sục khí tạo bọt mạnh.

3. Quá tải hữu cơ

Lưu lượng hoặc nồng độ chất hữu cơ tăng đột biến vượt khả năng xử lý, các chất chưa phân hủy tích tụ tạo bọt.

4. Sốc độc chất

Khi vi sinh chết hoặc bị ức chế, các chất nội bào và chất hữu cơ chưa xử lý tạo bọt trắng bất thường, thường đi kèm DO tăng cao, bùn lắng kém.

5. Sục khí quá mạnh

Lượng khí dư thừa vừa tốn điện vừa làm bọt dâng cao, đồng thời có thể làm vỡ bông bùn.

Phân biệt nhanh nguyên nhân

Cách xử lý bể hiếu khí nổi bọt trắng

Với bùn non

• Giảm hoặc tạm dừng xả bùn để tăng MLSS.
• Bổ sung bùn vi sinh từ hệ thống tương tự hoặc chế phẩm vi sinh.
• Giảm tải đầu vào trong vài ngày đầu nếu có thể.

Với chất tẩy rửa

• Làm việc với bộ phận sản xuất để giảm lượng, đổi loại chất tẩy rửa ít tạo bọt.
• Điều hòa dòng nước thải vệ sinh, tránh xả dồn một lúc.

Với quá tải

• Điều tiết lưu lượng qua bể điều hòa.
• Đánh giá lại công suất thực tế so với thiết kế; nếu quá tải thường xuyên cần nâng cấp.

Với sốc độc

• Cô lập nguồn nước thải bất thường, xử lý như sự cố vi sinh chết.

Giải pháp tạm thời

• Phun nước lên mặt bể để phá bọt.
• Dùng chất phá bọt liều thấp khi bọt có nguy cơ tràn, không lạm dụng.
• Điều chỉnh lưu lượng khí để DO về mức phù hợp, thường khoảng 2 mg/L.

Phòng ngừa bọt trắng

• Theo dõi MLSS, SV30 để xả bùn hợp lý, không để bùn xuống quá thấp.
• Kiểm soát nguồn chất tẩy rửa và hóa chất xả vào hệ thống.
• Lắp biến tần và cảm biến DO để tránh sục khí dư.
• Duy trì nhật ký vận hành để phát hiện xu hướng bất thường.

Ví dụ minh họa: xử lý bọt trắng ở hệ thống mới khởi động

Giả sử một trạm xử lý nước thải sinh hoạt vừa đưa vào vận hành, sau vài ngày mặt bể hiếu khí phủ bọt trắng dày, SV30 chỉ vài phần trăm, nước sau lắng còn đục nhẹ. Trình tự xử lý hợp lý như sau:

1. Ngày 1: dừng xả bùn, giảm lưu lượng nạp vào bể sinh học bằng cách giữ bớt nước ở bể điều hòa, phun nước phá bọt.
2. Ngày 2–3: bổ sung bùn vi sinh từ hệ thống tương tự hoặc chế phẩm vi sinh, kiểm tra tỷ lệ dinh dưỡng, giữ DO quanh 2 mg/L.
3. Ngày 4–10: theo dõi SV30 và độ dày bọt mỗi ngày; khi SV30 tăng dần và bọt giảm, tăng lưu lượng nạp từng bước.
4. Sau 2–3 tuần: khi bùn ổn định, bắt đầu xả bùn theo lịch để duy trì nồng độ thiết kế.

Nếu bọt không giảm dù bùn đã tăng, cần xem xét nguồn chất tẩy rửa hoặc khả năng có chất ức chế vi sinh trong nước thải.

Câu hỏi thường gặp

Bọt trắng khi mới khởi động có đáng lo không?

Thường không đáng lo nếu các chỉ số khác bình thường. Bọt sẽ giảm dần khi bùn phát triển đủ nồng độ. Cần phun nước hoặc kiểm soát để bọt không tràn gây mất vệ sinh.

Bọt trắng có làm nước đầu ra vượt chuẩn không?

Có thể, nếu bọt cuốn bùn và chất chưa xử lý sang bể lắng. Ngoài ra, nguyên nhân gây bọt như quá tải hay sốc độc cũng làm chất lượng đầu ra giảm.

Bọt trắng chuyển dần sang nâu có ý nghĩa gì?

Thường là bùn đang trưởng thành. Tuy nhiên nếu bọt nâu đặc, dai và tồn tại lâu, cần xem xét khả năng vi khuẩn dạng sợi tạo bọt phát triển.

Hỗ trợ vận hành hệ thống

Green World hỗ trợ khảo sát, nuôi cấy vi sinh và ổn định hệ thống xử lý nước thải. Tham khảo sổ tay vận hành hệ thống xử lý nước thải hoặc liên hệ để được hỗ trợ.

Bài viết mang tính tham khảo cho người vận hành.