TSS đầu ra cao: nguyên nhân và cách xử lý
TSS đầu ra cao – nước thải sau xử lý đục, có cặn lơ lửng hoặc bông bùn – thường xuất phát từ bể lắng sinh học và chất lượng bùn vi sinh. Có bốn kiểu sự cố chính: bùn khó lắng (trương nở), bùn nổi, bông bùn mịn, phân tán và bể lắng quá tải hoặc vận hành sai. Mỗi kiểu có dấu hiệu nhận biết riêng và cách xử lý khác nhau; xác định đúng kiểu sự cố là bước quan trọng nhất.
Bước đầu tiên: quan sát và đo nhanh
- Quan sát mặt bể lắng và máng thu: có mảng bùn nổi, bông bùn nhỏ trôi theo nước hay nước đục mờ đều?
- Làm thí nghiệm SV30: lấy 1 lít hỗn hợp bùn – nước cuối bể sinh học vào ống đong, để lắng 30 phút, ghi thể tích bùn lắng và quan sát nước phía trên.
- Đo độ dày lớp bùn trong bể lắng bằng ống lấy mẫu hoặc thiết bị đo mực bùn.
- Ghi nhận lưu lượng tại thời điểm sự cố: có phải giờ cao điểm hay mưa lớn không?
Bảng phân loại sự cố TSS đầu ra cao
| Kiểu sự cố | Dấu hiệu SV30 | Dấu hiệu bể lắng |
|---|---|---|
| Bùn trương nở (bulking) | Bùn lắng rất chậm, thể tích bùn lớn, nước trên trong | Lớp bùn dâng cao, tràn qua máng |
| Bùn nổi do khử nitrat | Lắng tốt nhưng sau một thời gian bùn nổi lên thành mảng có bọt khí | Mảng bùn nổi rải rác trên mặt bể lắng |
| Bùn nổi do bọt, dầu mỡ, vi khuẩn dạng sợi tạo bọt | Có bọt nâu dày | Lớp bọt, váng dày trên mặt bể |
| Bông bùn mịn, phân tán (pin floc) | Bùn lắng nhanh nhưng nước trên đục, nhiều hạt nhỏ | Nước ra đục mờ đều |
| Quá tải thủy lực / vận hành bể lắng | SV30 bình thường | TSS tăng theo lưu lượng, lớp bùn dày do không xả |
Nguyên nhân và cách xử lý từng kiểu
1. Bùn trương nở, khó lắng
Nguyên nhân thường gặp: vi khuẩn dạng sợi phát triển do DO thấp, F/M thấp hoặc quá cao, thiếu dinh dưỡng, nước thải nhiều chất dễ phân hủy, sunfua.
Xử lý: điều chỉnh DO, bổ sung N, P nếu thiếu, tạo vùng chọn lọc (selector), điều chỉnh tuổi bùn; trường hợp khẩn cấp có thể châm chất oxy hóa vào dòng bùn tuần hoàn với liều có kiểm soát hoặc thêm hóa chất trợ lắng tạm thời.
2. Bùn nổi do khử nitrat trong bể lắng
Nguyên nhân: bùn lưu lâu trong bể lắng, nitrat bị khử thành khí N2, bọt khí kéo bùn nổi lên.
Xử lý: tăng lưu lượng bùn tuần hoàn, xả bùn đều để giảm thời gian bùn nằm trong bể lắng; tăng hiệu quả khử nitrat ở bể thiếu khí để giảm nitrat sang bể lắng.
3. Bọt, váng và bùn nổi do dầu mỡ
Nguyên nhân: dầu mỡ lọt qua tiền xử lý, vi khuẩn tạo bọt phát triển, tuổi bùn quá dài.
Xử lý: cải thiện tách mỡ, tuyển nổi; vớt bọt khỏi hệ thống thay vì để tuần hoàn; điều chỉnh tuổi bùn.
4. Bông bùn mịn, phân tán
Nguyên nhân: tuổi bùn quá dài (bùn già), sốc độc chất, thiếu dinh dưỡng, khuấy hoặc thổi khí quá mạnh làm vỡ bông, nước thải nhiều muối, chất hoạt động bề mặt.
Xử lý: tăng xả bùn để trẻ hóa bùn, kiểm tra nguồn độc chất, giảm cường độ khí ở vùng cuối bể, cân nhắc keo tụ bổ sung trước bể lắng hoặc lọc sau lắng.
5. Quá tải thủy lực, vận hành bể lắng chưa đúng
Nguyên nhân: lưu lượng vượt thiết kế (nước mưa lẫn vào), không xả bùn, bơm bùn tuần hoàn hỏng, máng thu lệch.
Xử lý: tách nước mưa, điều hòa lưu lượng, khôi phục bơm bùn, cân chỉnh máng răng cưa, lắp vách chắn bùn.
Biện pháp tạm thời khi TSS vượt chuẩn
- Giảm lưu lượng vào hệ thống, tận dụng dung tích bể điều hòa.
- Vớt bùn nổi, bọt thủ công trên bể lắng.
- Châm hóa chất keo tụ, polymer vào mương dẫn trước bể lắng (đã thử jar test).
- Kiểm tra và vận hành lọc áp lực, lọc cát sau lắng (nếu có).
Phòng ngừa lâu dài
| Việc làm | Tần suất |
|---|---|
| SV30, quan sát màu bùn | Hằng ngày |
| MLSS, tuổi bùn, DO nhiều vị trí | Hằng tuần hoặc hằng ngày |
| Đo lớp bùn bể lắng | Hằng ngày |
| Soi vi sinh dưới kính hiển vi | Định kỳ hoặc khi có dấu hiệu bất thường |
| Vệ sinh máng thu, vách chắn | Hằng tuần |
Câu hỏi thường gặp
Tăng xả bùn có giảm được TSS đầu ra?
Có khi nguyên nhân là lớp bùn bể lắng quá dày hoặc bùn già. Nhưng nếu bùn đang trương nở do vi khuẩn sợi, xả bùn chỉ là giải pháp hỗ trợ, cần xử lý nguyên nhân gốc.
Có nên dùng polymer liên tục để giảm TSS?
Chỉ nên là giải pháp tạm thời. Dùng lâu dài làm tăng chi phí và che lấp vấn đề vận hành sinh học.
Mưa lớn làm TSS tăng có phải lỗi hệ thống?
Thường do nước mưa lọt vào hệ thống thu gom nước thải. Cần tách riêng nước mưa để bảo vệ hệ thống.
Hỗ trợ cải thiện bể lắng
Green World khảo sát, chẩn đoán và cải tạo bể lắng, hệ sinh học để kiểm soát TSS ổn định. Tham khảo công nghệ lắng, bể lắng ngang hoặc liên hệ để được hỗ trợ.
Bài viết mang tính tham khảo; giải pháp cụ thể cần dựa trên khảo sát thực tế từng hệ thống.
Tác giả: Thạch bình
Tin xem nhiều
Giải pháp xử lý nước thải xà phòng cho gia đình, doanh nghiệp
Xử lý nước thải rửa xe hiệu quả - công nghệ và quy trình
GIẢI PHÁP XỬ LÝ NƯỚC THẢI THÔNG MINH: NỀN TẢNG CHO SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA DOANH NGHIỆP
Nước Thải Sau Xử Lý Có Sạch Hoàn Toàn 100% Không? Sự Thật Doanh Nghiệp Cần Biết
CÔNG TY XỬ LÝ NƯỚC THẢI TẠI BÌNH DƯƠNG: GIẢI PHÁP TỐI ƯU CHO CÁC NHÀ MÁY FDI & KHU CÔNG NGHIỆP
