TSS trong nước thải là gì? Tiêu chuẩn và cách giảm TSS

TSS trong nước thải (Total Suspended Solids – tổng chất rắn lơ lửng) là khối lượng các hạt rắn không tan bị giữ lại trên giấy lọc tiêu chuẩn sau khi lọc một thể tích mẫu nước, sấy khô và cân. Đơn vị thường dùng là mg/L. TSS phản ánh lượng cặn, bùn, sợi, hạt hữu cơ và vô cơ lơ lửng trong nước – là chỉ tiêu bắt buộc trong hầu hết quy chuẩn xả thải và là thông số quan trọng để đánh giá hiệu quả bể lắng, bể lọc.

Vì sao TSS quan trọng?

• Gây đục, bồi lắng nguồn tiếp nhận, giảm ánh sáng cho thủy sinh.
• Mang theo chất ô nhiễm khác: chất rắn lơ lửng hữu cơ chứa COD, BOD, nitơ, photpho; chất rắn vô cơ có thể chứa kim loại nặng.
• Ảnh hưởng xử lý phía sau: TSS cao làm tắc lọc, giảm hiệu quả khử trùng UV, clo.
• Chỉ báo vận hành: TSS đầu ra tăng thường là dấu hiệu sớm của bùn khó lắng hoặc bể lắng quá tải.

Phân biệt TSS, TDS và TS

Trong vận hành bể sinh học, MLSS chính là TSS của hỗn hợp bùn – nước trong bể, còn MLVSS phản ánh phần vi sinh và hữu cơ trong bùn.

Cách đo TSS

1. Sấy giấy lọc sợi thủy tinh, cân khối lượng ban đầu.
2. Lọc một thể tích mẫu đã lắc đều qua giấy lọc.
3. Sấy giấy lọc có cặn ở nhiệt độ quy định đến khối lượng không đổi.
4. Cân lại, tính TSS = (khối lượng sau – khối lượng trước) / thể tích mẫu.

Ngoài phương pháp chuẩn tại phòng thí nghiệm, nhiều hệ thống dùng đầu đo độ đục hoặc cảm biến TSS online để theo dõi liên tục; số liệu online cần được hiệu chuẩn định kỳ với kết quả phòng thí nghiệm.

TSS trong quy chuẩn xả thải

TSS có mặt trong cả quy chuẩn nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt. Với nước thải công nghiệp, QCVN 40:2025/BTNMT (hiệu lực 01/09/2025) đưa TSS vào nhóm thông số cơ bản, giá trị giới hạn phân theo cột A, B, C và theo lưu lượng xả. Với nước thải sinh hoạt, áp dụng QCVN 14:2025/BTNMT. Giá trị cụ thể áp dụng cho từng cơ sở cần tra trực tiếp trong văn bản quy chuẩn và giấy phép môi trường.

Nguồn gốc TSS trong nước thải

• Nước thải sinh hoạt: chất thải từ nhà vệ sinh, thức ăn thừa, giấy.
• Công nghiệp thực phẩm: vỏ, xơ, tinh bột, protein.
• Dệt nhuộm, giấy: sợi, bột giấy.
• Xây dựng, gạch men, đá: bùn đất, bột đá, men.
• Trong hệ thống xử lý: bùn vi sinh trôi khỏi bể lắng.

Nguyên nhân TSS đầu ra cao

Cách giảm TSS nước thải

Ở đầu hệ thống

• Song chắn rác, lọc rác tinh, bể lắng cát để giảm TSS vô cơ.
• Bể lắng sơ cấp hoặc tuyển nổi với nước thải nhiều chất rắn, dầu mỡ.
• Keo tụ – tạo bông cho nước thải có hạt mịn khó lắng.

Ở khâu sinh học và lắng

• Duy trì bùn khỏe, lắng tốt: kiểm soát DO, F/M, dinh dưỡng, tuổi bùn.
• Xả bùn dư đều đặn, tuần hoàn bùn hợp lý.
• Cân chỉnh máng thu, bổ sung vách chắn bùn nổi.
• Không để lưu lượng vượt tải thiết kế bể lắng.

Xử lý bổ sung

• Lọc cát, lọc đa tầng, lọc đĩa sau bể lắng.
• Màng MBR khi yêu cầu TSS đầu ra rất thấp hoặc cần tái sử dụng nước.

Câu hỏi thường gặp

TSS và độ đục có giống nhau không?

Không. Độ đục đo khả năng tán xạ ánh sáng, TSS đo khối lượng chất rắn. Hai chỉ tiêu thường tỷ lệ với nhau trong cùng một loại nước nên độ đục được dùng để theo dõi nhanh TSS.

Vì sao lấy mẫu TSS phải lắc đều?

Chất rắn lơ lửng lắng xuống đáy chai rất nhanh; không lắc đều sẽ cho kết quả sai lệch lớn.

TSS cao có làm COD cao không?

Có, nếu TSS chủ yếu là chất hữu cơ như bùn vi sinh. Giảm TSS thường kéo theo COD, BOD giảm.

Hỗ trợ kiểm soát chất lượng nước thải

Green World hỗ trợ đánh giá, cải tạo bể lắng và hệ thống xử lý để kiểm soát TSS ổn định. Tìm hiểu thêm về nước thải sinh hoạt hoặc liên hệ để được tư vấn.

Bài viết mang tính tham khảo; giá trị giới hạn áp dụng cần đối chiếu quy chuẩn và giấy phép môi trường của cơ sở.