Dấu hiệu vi sinh chết và cách xử lý kịp thời

Dấu hiệu vi sinh chết trong hệ thống xử lý nước thải thường xuất hiện đồng thời ở màu bùn, mùi, khả năng lắng và các chỉ số đo đạc như DO, pH. Phát hiện sớm trong vài giờ đầu và xử lý đúng nguyên nhân quyết định hệ thống có thể phục hồi nhanh hay phải nuôi cấy lại từ đầu.

7 dấu hiệu vi sinh chết hoặc suy yếu

DO tăng đột biến là dấu hiệu sớm và đáng tin cậy nhất ở bể hiếu khí, vì nó phản ánh trực tiếp hoạt động hô hấp của vi sinh giảm mạnh.

Tại sao vi sinh chết?

1. Sốc độc chất

Kim loại nặng, dung môi, thuốc bảo vệ thực vật, chất sát khuẩn, chlorine nồng độ cao xả đột ngột vào hệ thống. Đây là nguyên nhân phổ biến ở nhà máy khi có sự cố rò rỉ hoặc vệ sinh thiết bị.

2. Sốc pH

Nước thải axit hoặc kiềm mạnh từ công đoạn tẩy rửa, hoàn nguyên hạt trao đổi ion chưa qua trung hòa.

3. Thiếu oxy kéo dài

Mất điện, máy thổi khí hỏng, đĩa phân phối khí tắc khiến vi sinh hiếu khí chết ngạt sau nhiều giờ.

4. Sốc tải hữu cơ

Lượng chất hữu cơ tăng vọt vượt khả năng xử lý, oxy bị tiêu thụ hết, môi trường chuyển sang yếm khí.

5. Nhiệt độ hoặc độ mặn bất thường

Nước thải nóng từ quá trình sản xuất, nước thải nhiễm mặn cao làm vi sinh không thích nghi kịp.

6. Thiếu dinh dưỡng

Nước thải công nghiệp thiếu nitơ, photpho làm vi sinh suy yếu dần, khác với chết đột ngột do sốc.

7 bước xử lý khi vi sinh chết

1. Hạn chế hoặc tạm ngưng nước thải vào bể sinh học, giữ nước trong bể điều hòa nếu còn dung tích.
2. Truy tìm nguồn gây sốc: kiểm tra công đoạn sản xuất vừa xả, lấy mẫu nước đầu vào để phân tích.
3. Điều chỉnh pH về khoảng phù hợp nếu bị lệch.
4. Duy trì sục khí ổn định, kiểm tra máy thổi khí và hệ thống phân phối khí.
5. Pha loãng độc chất bằng cách cho nước sạch hoặc nước thải nhẹ vào nếu nồng độ độc chất cao.
6. Bổ sung vi sinh: dùng bùn vi sinh từ hệ thống tương tự hoặc chế phẩm vi sinh phù hợp, kèm dinh dưỡng.
7. Nạp tải trở lại từ từ theo dõi DO, SV30, COD hằng ngày, tăng dần lưu lượng khi vi sinh hồi phục.

Quá trình phục hồi có thể mất từ vài ngày đến vài tuần tùy mức độ. Không nên nạp tải toàn phần ngay khi thấy bùn có dấu hiệu tốt lên.

Phòng ngừa vi sinh chết

• Kiểm soát nguồn xả: quy định rõ công đoạn nào không được xả vào hệ thống xử lý sinh học.
• Có bể sự cố hoặc dung tích dự phòng để cô lập nước thải bất thường.
• Lắp cảm biến pH, DO với cảnh báo tự động.
• Máy phát điện dự phòng cho máy thổi khí.
• Đào tạo công nhân sản xuất về tác hại của hóa chất đổ vào cống.
• Ghi chép nhật ký vận hành để phát hiện xu hướng xấu trước khi thành sự cố.

Nhật ký sự cố: cần ghi những gì?

Ghi chép đầy đủ giúp tìm ra nguyên nhân và là căn cứ giải trình khi cơ quan chức năng kiểm tra. Một trang nhật ký sự cố nên có:

• Thời điểm phát hiện, người phát hiện và dấu hiệu quan sát được.
• Số đo DO, pH, nhiệt độ, SV30 trước và sau sự cố.
• Các hoạt động sản xuất, vệ sinh, sửa chữa diễn ra trong 24 giờ trước đó.
• Kết quả phân tích nhanh hoặc phân tích phòng thí nghiệm của nước đầu vào, đầu ra.
• Các biện pháp đã thực hiện, thời gian thực hiện và hiệu quả.
• Thời điểm hệ thống ổn định trở lại và bài học để phòng ngừa.

Câu hỏi thường gặp

Vi sinh chết hết có phải nuôi cấy lại từ đầu không?

Nếu phần lớn vi sinh đã chết và bùn phân hủy, thường cần xả bớt bùn hỏng và nuôi cấy lại. Nếu chỉ suy yếu, có thể phục hồi bằng cách loại bỏ nguyên nhân và bổ sung vi sinh.

Bổ sung men vi sinh có giải quyết được vấn đề không?

Men vi sinh chỉ hiệu quả khi nguyên nhân gây chết đã được loại bỏ. Bổ sung khi độc chất vẫn còn trong bể sẽ lãng phí.

Bao lâu nên soi vi sinh một lần?

Hệ thống lớn nên soi định kỳ hằng tuần; hệ thống nhỏ có thể soi khi có dấu hiệu bất thường. Soi vi sinh giúp đánh giá sức khỏe bùn trước khi chỉ số đầu ra xấu đi.

Hỗ trợ phục hồi hệ vi sinh

Green World hỗ trợ đánh giá nguyên nhân, cung cấp bùn vi sinh, nuôi cấy và phục hồi hệ thống sau sự cố. Xem thêm về vi sinh xử lý nước thải hoặc liên hệ để được hỗ trợ khẩn.

Bài viết mang tính tham khảo cho người vận hành; cách xử lý cụ thể phụ thuộc nguyên nhân thực tế.