Xử lý nước thải phòng xét nghiệm: đặc điểm và giải pháp an toàn

Xử lý nước thải phòng xét nghiệm y tế đòi hỏi cách tiếp cận khác với nước thải sinh hoạt hay phòng khám thông thường. Dòng thải ở đây vừa có tác nhân sinh học từ mẫu bệnh phẩm, vừa có hóa chất thuốc thử thải ra từ máy xét nghiệm tự động và thao tác thủ công. Nếu đổ chung vào hệ thống xử lý sinh học, hóa chất có thể làm chết vi sinh, còn tác nhân lây nhiễm có thể thoát ra môi trường.

Đặc điểm nước thải phòng xét nghiệm

Nguyên tắc: phân loại và xử lý tại nguồn

1. Hóa chất đậm đặc – thu gom như chất thải nguy hại

Thuốc thử hết hạn, dung môi, hóa chất cố định mẫu, dịch nhuộm đậm đặc không được đổ vào bồn rửa. Chúng cần được chứa trong can, thùng có nhãn, lưu tại khu vực chất thải nguy hại và chuyển giao cho đơn vị có chức năng xử lý.

2. Dịch thải lây nhiễm – khử khuẩn trước

Mẫu bệnh phẩm lỏng và dịch thải có nguy cơ lây nhiễm cao cần được khử khuẩn tại chỗ bằng phương pháp phù hợp theo quy định về quản lý chất thải y tế trước khi thải bỏ hoặc được thu gom như chất thải lây nhiễm.

3. Dịch thải từ máy xét nghiệm tự động

Nhiều máy xét nghiệm có đường thải riêng. Cần tham khảo hướng dẫn của nhà sản xuất về thành phần dịch thải để quyết định thu gom riêng hay cho phép đi vào hệ thống xử lý sau khi trung hòa, khử khuẩn.

4. Nước rửa và nước sinh hoạt – đưa vào hệ thống xử lý

Dòng có nồng độ thấp được dẫn về hệ thống xử lý nước thải y tế của cơ sở để xử lý sinh học và khử trùng.

Hệ thống xử lý nước thải cho phòng xét nghiệm

1. Bể trung hòa (nếu nước thải có pH dao động do hóa chất): ổn định pH trước khi vào bể sinh học.
2. Bể điều hòa: cân bằng lưu lượng, pha loãng các đợt xả.
3. Xử lý sinh học bằng công nghệ phù hợp như MBBR, AO.
4. Lắng hoặc lọc màng tách bùn.
5. Khử trùng bằng chlorine hoặc UV, kiểm soát coliform đầu ra.
6. Xả thải hoặc đấu nối theo hồ sơ môi trường.

Với phòng xét nghiệm nằm trong bệnh viện, dòng nước thải sau xử lý tại nguồn thường được đưa vào hệ thống xử lý chung của bệnh viện. Phòng xét nghiệm độc lập nên dùng module xử lý nước thải y tế công suất nhỏ.

Quy định cần lưu ý

• Nước thải phòng xét nghiệm y tế là nước thải y tế; từ 01/09/2025 áp dụng QCVN 40:2025/BTNMT (thay thế QCVN 28:2010/BTNMT), cơ sở hiện hữu được chuyển tiếp đến hết năm 2031.
• Hóa chất thải và dịch thải lây nhiễm phải được quản lý theo quy định về chất thải y tế và chất thải nguy hại.
• Cơ sở cần có đăng ký môi trường hoặc giấy phép môi trường phù hợp quy mô.

Sai lầm thường gặp

• Đổ thuốc thử hết hạn vào bồn rửa "cho nhanh".
• Dùng chung một đường thoát cho tất cả dòng thải, không có điểm tách.
• Không có nhật ký thu gom chất thải nguy hại.
• Chọn hệ thống xử lý sinh học nhưng không có bể điều hòa, vi sinh thường xuyên bị sốc.

Checklist bố trí thoát nước trong phòng xét nghiệm

• Bồn rửa dụng cụ tách riêng với bồn rửa tay.
• Điểm thu dịch thải của từng máy xét nghiệm được ghi nhãn, dễ kiểm tra.
• Can chứa hóa chất thải đặt trong khay chống tràn, có nhãn tên hóa chất và ngày bắt đầu thu gom.
• Đường ống thoát nước dùng vật liệu chịu hóa chất, có hố ga kiểm tra trước khi ra hệ thống chung.
• Không có kết nối giữa đường thoát nước mưa và nước thải phòng xét nghiệm.
• Có quy trình xử lý tràn đổ hóa chất và bộ dụng cụ thấm hút tại chỗ.
• Nhân viên được đào tạo phân loại chất thải lỏng ngay tại vị trí làm việc.

Câu hỏi thường gặp

Phòng xét nghiệm nhỏ có cần hệ thống xử lý riêng không?

Nếu không đấu nối được vào hệ thống xử lý nước thải y tế của cơ sở khác theo thỏa thuận, phòng xét nghiệm cần có hệ thống xử lý riêng, thường là module công suất nhỏ.

Có thể dùng hóa chất khử trùng mạnh cho toàn bộ nước thải không?

Khử trùng mạnh ngay đầu hệ thống sẽ làm chết vi sinh xử lý chất hữu cơ. Khử khuẩn nên áp dụng cho dòng thải lây nhiễm tại nguồn và ở bước cuối cùng của hệ thống.

Bùn từ hệ thống xử lý nước thải xét nghiệm xử lý thế nào?

Bùn cần được thu gom, phân định và xử lý theo quy định về chất thải y tế, không đổ chung rác sinh hoạt.

Giải pháp từ Green World

Green World tư vấn phân luồng dòng thải và thiết kế hệ thống xử lý nước thải y tế phù hợp cho phòng xét nghiệm. Tìm hiểu dịch vụ xử lý nước thải hoặc liên hệ để được tư vấn.

Bài viết mang tính tham khảo; cơ sở cần tuân thủ quy định hiện hành về quản lý chất thải y tế.