Nước thải là gì? Phân loại nước thải theo nguồn phát sinh

Nước thải là gì? Nước thải là nước đã bị thay đổi đặc điểm, tính chất sau khi sử dụng trong sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác và được thải ra ngoài. So với nước sạch ban đầu, nước thải chứa thêm chất hữu cơ, chất rắn, chất dinh dưỡng, hóa chất hoặc vi sinh vật gây bệnh, nên cần được xử lý trước khi trả lại môi trường.

Phân loại nước thải theo nguồn phát sinh

Tìm hiểu thêm về đặc điểm nước thải sinh hoạt – loại nước thải phổ biến nhất.

Thành phần ô nhiễm trong nước thải

Nhóm chỉ tiêu vật lý

• Chất rắn lơ lửng (TSS): gây đục, lắng đọng trong cống và nguồn nước.
• Nhiệt độ: nước thải nóng từ lò hơi, làm mát ảnh hưởng hệ sinh thái.
• Màu, mùi: đặc trưng ở nước thải dệt nhuộm, chăn nuôi, chế biến.

Nhóm chỉ tiêu hóa học

• BOD, COD: phản ánh lượng chất hữu cơ.
• Nitơ, photpho: gây phú dưỡng, tảo nở hoa ở sông hồ.
• pH: nước thải quá axit hoặc kiềm gây ăn mòn và ảnh hưởng sinh vật.
• Kim loại nặng: chì, cadimi, crom, thủy ngân... độc hại, tích lũy sinh học.
• Dầu mỡ, chất hoạt động bề mặt, hóa chất đặc thù theo từng ngành.

Nhóm chỉ tiêu sinh học

• Coliform và vi sinh gây bệnh: nguy cơ lây truyền dịch bệnh qua đường nước.

Quy chuẩn áp dụng cho từng loại nước thải

Từ ngày 01/09/2025, các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải được cập nhật:

• Nước thải công nghiệp (bao gồm nhiều ngành chuyên biệt và nước thải y tế): QCVN 40:2025/BTNMT.
• Nước thải sinh hoạt, nước thải đô thị, khu dân cư tập trung: QCVN 14:2025/BTNMT.
• Nước thải chăn nuôi: QCVN 62:2025/BTNMT.

Các cơ sở đang hoạt động thuộc diện chuyển tiếp được tiếp tục áp dụng quy chuẩn cũ đến hết ngày 31/12/2031.

Vì sao phải xử lý nước thải?

• Bảo vệ nguồn nước: nước thải chưa xử lý làm suy giảm oxy, gây chết thủy sinh, ô nhiễm nước mặt và nước ngầm.
• Bảo vệ sức khỏe cộng đồng: hạn chế dịch bệnh lây qua đường nước.
• Tuân thủ pháp luật: xả nước thải vượt quy chuẩn có thể bị xử phạt và buộc khắc phục.
• Tái sử dụng tài nguyên: nước sau xử lý có thể dùng tưới cây, rửa đường, làm mát; bùn và khí sinh học có thể được tận dụng.

Các phương pháp xử lý nước thải cơ bản

1. Phương pháp cơ học: song chắn rác, lắng cát, lắng, lọc.
2. Phương pháp hóa lý: keo tụ tạo bông, tuyển nổi, hấp phụ, trung hòa.
3. Phương pháp sinh học: kỵ khí, thiếu khí, hiếu khí bằng bùn hoạt tính hoặc vi sinh bám dính.
4. Khử trùng: chlorine, UV, ozone.
5. Xử lý bùn: nén, tách nước, ổn định và tiêu hủy theo quy định.

Tổ hợp các phương pháp phụ thuộc vào loại nước thải và quy chuẩn phải đạt. Xem thêm bài các công nghệ xử lý nước thải.

Nước thải được thu gom và xử lý theo những mô hình nào?

• Xử lý tập trung: nước thải từ nhiều nguồn được thu gom về một nhà máy xử lý lớn, phổ biến ở đô thị và khu công nghiệp. Ưu điểm là kiểm soát chất lượng tốt, chi phí trên mỗi mét khối thấp; nhược điểm là cần mạng lưới thu gom dài.
• Xử lý phân tán: mỗi cụm dân cư, tòa nhà hoặc cơ sở có trạm xử lý riêng, phù hợp nơi chưa có mạng lưới thu gom.
• Xử lý tại chỗ: bể tự hoại, công trình xử lý nhỏ cho hộ gia đình, cơ sở nhỏ lẻ.

Về hệ thống thoát nước, có hai dạng chính: hệ thống chung (nước mưa và nước thải đi cùng một đường cống) và hệ thống riêng (tách nước mưa và nước thải). Hệ thống riêng giúp trạm xử lý không bị quá tải vào mùa mưa và là xu hướng được khuyến khích trong các dự án mới.

Câu hỏi thường gặp

Nước mưa có phải nước thải không?

Nước mưa sạch không phải nước thải, nhưng nước mưa chảy tràn qua khu vực sản xuất, bãi chứa nguyên liệu có thể bị nhiễm bẩn và cần thu gom, xử lý phù hợp. Nhiều cơ sở phải tách riêng hệ thống thoát nước mưa và nước thải.

Nước thải sinh hoạt của nhà máy áp dụng quy chuẩn nào?

Phụ thuộc cách thu gom và hồ sơ môi trường được phê duyệt. Nếu xử lý chung với nước thải sản xuất, quy chuẩn áp dụng thường được xác định trong giấy phép môi trường của cơ sở.

Nước thải nào khó xử lý nhất?

Thường là nước rỉ rác, nước thải dệt nhuộm, xi mạ, hóa chất, dược phẩm vì chứa nhiều chất khó phân hủy sinh học hoặc độc tính cao.

Tư vấn xử lý nước thải

Green World tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống xử lý cho nhiều loại nước thải khác nhau. Tìm hiểu dịch vụ xử lý nước thải hoặc liên hệ để được hỗ trợ.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp người đọc nắm khái niệm và phân loại cơ bản.